Menu

NHM Vertelt : Ooggetuige

ooggetuigen vertellen over hun ervaringen

Regelmatig deelt een ooggetuige zijn of haar herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog aan de hand van een interview met Esther Göbel, projectmedewerker Joods Cultureel Kwartier. Deze unieke verhalen worden vertelt in aanwezigheid van publiek en de gesprekken worden vast gelegd op video. Op deze pagina ziet u een overzicht van de sprekers van NHM Vertelt en kunt u de opnames terugkijken.

De groep met overlevenden die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt wordt steeds kleiner, terwijl de vraag naar informatie juist groeit. De unieke verhalen van de overlevenden geven namelijk niet alleen inzicht over moeilijke vraagstukken uit het verleden, maar ook over het heden. Wij leggen deze getuigenissen voor de toekomst vast op video, om ze zo door te geven aan een breed publiek, opdat we het nooit zullen vergeten. We hopen dat deze interviews door velen worden bekeken en gedeeld.

naar de agenda

Eerder in NHM Vertelt:

Myrna Tugendhaft-Reens, 8 september 2019

Myrna was enig kind en woonde in Rotterdam. Bij het bombardement van Rotterdam herinnert Myrna zich de knallen, de angst en radeloosheid van haar ouders. In april 1943 werd het gezin gehaald. De paniek sloeg toe, terwijl ze hun spulletjes bij elkaar pakten. De paniek sloeg toe, terwijl ze hun spulletjes bij elkaar pakten. Myrna mocht haar vegertje met blik meenemen. Ze werden naar Loods 24 (Entrepotstraat) gebracht, de verzamelplaats voor joden in Rotterdam, en vandaar naar Westerbork gedeporteerd. Begin januari 1944 volgde deportatie naar Bergen-Belsen.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Myrna Tugendhaft-Reens.

Mattie Tugendhaft, 23 juni 2019

De vijfjarige Majer werd door pater Jansen naar een opvangadres in Heerlen gebracht. Daar werd hij opgehaald en naar een onderduikadres gebracht. Zijn valse naam was Mattie Gevers. Na veel omzwervingen kwam Mattie terecht bij een boer in De Weerd bij Roermond. Nadat hij door kinderlijke loslippigheid had laten blijken dat hij in het dorp een joods buurjongetje uit Maastricht had herkend, werd hij slachtoffer van herhaalde ernstige mishandelingen door de boer. Matties ouders wilden niet geloven dat hij zwaar was mishandeld, hetgeen voor hem een groot trauma was. Zestig jaar later kwam het bewijs.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Mattie Tugendhaft.

Salo Muller, 10 februari 2019

Salo werd in 1942 als joods kind vanuit de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg gered. Salo Muller heeft op acht adressen ondergedoken gezeten, zijn ouders Lena Blitz en Louis Muller zijn in Auschwitz vermoord. Over zijn ervaringen in de oorlog schreef hij Tot vanavond en lief zijn hoor. Dit waren de laatste woorden die zijn moeder tegen hem sprak toen ze hem bij de kleuterschool afzette.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Salo Muller.

Jaap Wertheim, 13 januari 2019

Op 1 augustus 1939 wordt Jaap geboren als zoon van Esther Rosenfeld en Herman Wertheim. Zijn eerste jaren brengt Jaap door in Eindhoven. In die omgeving duikt hij in 1942 ook eerst onder. Wanneer na een razzia in de buurt de onderduikgevers het te onveilig vinden, wordt hij op de fiets gebracht naar Laren. Daar is hij liefdevol opgenomen in het gezin Van Blaaderen. Zijn vader, verraden tijdens een vluchtpoging naar het buitenland, wordt gedeporteerd en vermoord. Zijn moeder overleeft de oorlog net als Jaap in onderduik. Zij wordt in 1945 met Jaap herenigd.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Jaap Wertheim.

Eva Schloss, 16 december 2018

In 1938 vluchtte het Weens-joodse gezin Geiringer naar Brussel en vandaar naar Amsterdam. Het gezin huurde een woning tegenover de familie Frank. Eva (1929) raakte bevriend met hun dochter, Anne. Toen in 1942 haar broer Heinz werd opgeroepen voor ‘tewerkstelling’ in Duitsland, dook het gezin direct onder. Begin mei 1944 werden de gezinsleden verraden en naar kamp Westerbork gedeporteerd en vandaar op 19 mei naar Auschwitz-Birkenau. Na aankomst werden mannen en vrouwen gescheiden. Alle vier werden geselecteerd voor dwangarbeid. Eva en haar moeder overleefden de Sjoa. Haar vader en broer werden op 18 januari 1945 met een dodenmars weggevoerd en zijn omgekomen. Na de oorlog trouwde Eva’s moeder met Otto Frank, de vader van Anne Frank.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Eva Schloss.

Esther Barendse-Boas, 28 oktober 2018

Als baby werd Esther (1942) in onderduik gebracht bij de familie Assman. Op 20 juni 1943 werd het echtpaar Boas opgepakt en overgebracht naar Westerbork. Na verraad door een NSB’er werd de bijna één jaar oude Esther opgepakt en ondergebracht in de Crèche, tegenover de Hollandsche Schouwburg. Door kinderverzorgster Virrie Cohen werd zij uit de Crèche gesmokkeld en via verschillende familieleden van Assman ondergebracht in Groningen, en later in Leeuwarden. Via plaatsing op de Barneveldlijst werd Esther op 28 augustus door haar onderduikgevers naar Barneveld gebracht. Bijna drie weken later volgden haar ouders vanuit Westerbork. Op 29 september 1943 moesten de Barnevelders naar Westerbork. Krap een jaar later werd het gezin Boas op 4 september 1944 naar concentratiekamp Theresienstadt gedeporteerd, wat zij alle drie overleefden.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Esther Barendse-Boas.

Rudie Cortissos, 25 november 2018

Rudie Cortissos was nog geen drie jaar toen hij naar zijn eerste onderduikadres werd gebracht. Zijn moeder Emmy Cortissos-Dreesde dook mogelijk al in de zomer van 1941 onder. Eind 1941 werd hij naar zijn oom David gebracht, een broer van zijn vader die gemengd gehuwd was. Daarna volgden meerdere onderduikadressen, onder meer bij de familie Poort in de Utrechtsestraat, waar hij veiligheidshalve Rudie Poort werd genoemd. Later bij de familie Sakes in de Tolstraat werd zijn familienaam opnieuw aangepast. Zijn laatste onderduikadres was bij Greta Knuyt op de Parnassusweg in Amsterdam. Op dit adres zat ook zijn vader ondergedoken. Rudie en zijn vader overleefden de sjoa. Zijn moeder en  tweeënzestig andere familieleden werden in Sobibor en Auschwitz vermoord.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Rudie Cortissos.

Henny Dormits, 27 mei 2018
 

Henny Dormits werd geboren op 29 juli 1929 in Den Haag. Ze heeft een oudere zus Lily (1927). Haar vader Wolf Dormits had vijf slagerijen. Een vriend van haar vader die in het verzet zat en in het bestuur van de Protestantse Kerk, wist dat je met dooppapieren minder kans liep om opgepakt te worden. Hij bracht hen in contact met een dominee die valse dooppapieren uitschreef. Vanaf dat moment ging het gezin trouw naar de kerk.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Henny Dormits.

Selma van de Perre -  Velleman, 23 april 2018

Selma Velleman werd op 7 juni 1922 in Amsterdam geboren in een zeer liberaal joods gezin. Ze had twee broers Louis en David en een zusje Clara. In het najaar van 1942 meldde Selma’s vader Barend zich aan voor tewerkstelling in een van de joodse werkkampen in Nederland. Hij had gehoord dat vrouwen en kinderen een vrijstelling kregen als hun mannen in een werkkamp gingen werken. In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden de kampen leeggehaald en de mannen naar Westerbork gestuurd. Ook hun vrouwen en kinderen werden opgehaald.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Selma van de Perre - Velleman

Wolf Kotek, 15 april 2018

De Duits-joodse Wolf Kotek woonde met zijn ouders, de Pools-joodse Moshe Kotek en de van oorsprong Duitse Louise Koch, in Wuppertal-Elberfeld.  Vrij spoedig na het aan de macht komen van de nationaalsocialisten werden de eerste anti-joodse maatregelen afgekondigd.  Ook de kleine Wolf moest het ontgelden; hij werd verschillende keren bespuugd, geschopt en mishandeld door jongens van de Hitlerjugend. 

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Wolf Kotek.

Lies Caransa, 25 maart 2018

Liesje de Hond groeide op bij haar grootouders in Amsterdam-Oost – haar ouders waren gescheiden.  Haar moeder Greta Zak was bontstikster en werkte bij het bontatelier De Zilvervos. Met haar oma Sara Zak-Leeuwaarden had Liesje een speciale band. 

In april 1943 werden Liesje, haar moeder en haar grootouders opgepakt en bij de Hollandsche Schouwburg afgeleverd. Ze weet nog hoe ze tussen de stoelen van het voormalige theater speelde totdat ze naar de Crèche werd gebracht.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Lies Caransa

Marco de Groot, 18 februari 2018

De ouders van Marco de Groot (1939) werden omgebracht in de gaskamers van Sobibor. Na een zwerftocht langs vier onderduikadressen kwam oorlogswees Marco de Groot een half jaar voor de bevrijding terecht bij een Amsterdams pleeggezin.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Marco de Groot

Deborah Maarsen - Laufer, 21 januari 2018

Deborah Laufer (Borie) werd op 5 februari 1942 in Rotterdam geboren als derde dochter van de Hongaarse Ignác Vilém (Willie) en Nederlandse Betsie Laufer-Zwarenstein. Het was een orthodox-joods gezin. Haar vader was in 1929 als bontbewerker naar Nederland gekomen. De woning annex zaak die hij samen met zijn vrouw in het centrum van Rotterdam had opgezet was tijdens het bombardement op Rotterdam totaal vernield. Al in juni 1940 hadden zij een nieuwe zaak geopend. In die eerste oorlogsjaren gingen de zaken nog goed.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Deborah Maarsen-Laufer

Loes Fransman, 12 november 2017

De familie Fransman woonde in een ruime woning in de Rivierenbuurt. In opdracht van de Duitse bezetter moest Loes met haar vader, moeder en zus in 1943 verhuizen naar Asterdorp. Een tweede gedwongen verhuizing wachtte het gezin niet af, ze gingen in onderduik. De zus van Loes werd verraden, en moest als enige van het gezin op transport en sterft in de trein op weg naar Auschwitz. 

Bekijk hier het interview.

Hans Aussen, 22 oktober 2017

Hans Aussen was 14 toen de oorlog in Nederland uitbrak. Er veranderde in eerste instantie niet veel, wel moesten de huizen verduisterd worden en moesten de ruiten worden beplakt met papieren plakband, om rondvliegende glasscherven bij een bombardement te voorkomen. Maar de schijnbare rust in bezet Nederland veranderde. Op een gegeven moment moesten de fietsen worden ingeleverd. Joden mochten niet meer fietsen of van het openbaar vervoer gebruik maken.

Meer over het gesprek met Hans Aussen

Paul Hellmann, 24 september 2017

De gezinsleden van Paul Hellman (1935) doken tijdens de oorlog ieder afzonderlijk onder. Na een kort verblijf elders kwam Paul terecht op de Veluwe, bij het echtpaar Kröller-Müller. Zijn vader werd verraden en naar Sobibor gedeporteerd, waar hij werd vermoord. Zijn half-joodse moeder overleefde de oorlog wel. In 2009 en 2010 was Paul een van de Nederlandse Nebenkläger (mede aanklagers) in het proces tegen de Oekraïner Iwan (John) Demjanjuk.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Paul Hellmann

David van Huiden, 11 juni 2017

Tijdens een razzia op 20 juni 1943 in Amsterdam-Oost, ging David (1933) de hond uitlaten om zo de razzia te ontlopen. Hij overleefde de oorlog in onderduik. Zijn moeder, stiefvader en zus Josephine werden bij de razzia opgepakt, gedeporteerd en vermoord in Sobibor. Meer dan 65 later is David een van de Nederlandse Nebenkläger (medeaanklagers) in het proces tegen de Oekraïner Iwan (John) Demjanjuk.

Bekijk hier het interview.

Meer over David van Huiden

Max Kleerekoper, 21 mei 2017

Het joodse gezin van Marcus (Max) Kleerekoper (1933) krijgt aanvankelijk uitstel van deportatie vanwege de diamant-Sperre van Max’ vader. In september 1943 werden ze echter toch van huis gehaald. Het gezin werd gedeporteerd naar Bergen-Belsen, waar de jonge Max als enige uit het gezin achter blijft. Alleen hij en zijn moeder hebben de oorlog overleefd.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Max Kleerekoper.

Lous Steenhuis-Hoepelman, 19 maart 2017

Omdat haar ouders in het verzet zitten wordt de jonge Lous (1941) elders ondergebracht. In 1944 wordt ze verraden en komt als Unbekanntes Kind in het weeshuis van Westerbork terecht. Op 13 september 1944 vertrekt uit Westerbork het laatste transport, met als bestemming het concentratiekamp Bergen-Belsen. Onder de 279 joden bevinden zich vijftig ‘onbekende kinderen’. Lous vertelt haar verhaal aan de leerlingen van groep 8 van de W.A. Visser 't Hooftschool in Osdorp (Amsterdam).

Bekijk hier het interview.

Meer over Lous Steenhuis

JEANNETTE KNORRINGA-PRINS, 12 FEBRUARI 2017

Netty Knorringa-Prins (1929) woont met haar gezin in de Uithoornstraat in Amsterdam. In december 1942 wordt Netty’s vader gearresteerd en blijft haar moeder alleen achter met vier kinderen. In 1943 vindt in Amsterdam-Zuid een razzia plaats. Het gezin besluit zelf naar beneden te lopen omdat ze maar niet worden opgehaald. De buurman zag hun naar beneden lopen en gebaarde dat ze weer naar boven moesten gaan. Deze dag werden zij niet weggehaald.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Netty Knorringa.

Virry de Vries Robles, 15 januari 2017

Virry de Vries Robles (1932) was 11 jaar toen ze in 1943 in kamp Westerbork terecht kwam. Dankzij haar vaders functie werd zij en haar familie ruim anderhalf jaar van transport vrijgesteld en uiteindelijk bevrijd.

Bekijk hier het interview.

Meer over Virry de Vries Robles

Betty Bausch, 13 november 2016

Betty Bausch-Polak, geboren in 1919, groeit op in een gezin dat zich al vanaf 1933 met de zorg voor joodse vluchtelingen uit Duitsland bezighoudt. In de oorlog zit Betty op verschillende plaatsen ondergedoken, maar wordt ook actief als koerierster voor het verzet. In 1944 worden zij en haar man opgepakt. Betty verliest zowel haar man als haar ouders en oudste zus.

Bekijk hier het interview.

Meer over Betty Bausch.

Ernst Verduin, 11 september 2016

Ernst Verduin (1927) groeit op in Bussum. In 1942 moet het gezin naar Amsterdam verhuizen. In januari 1943 wordt het hele gezin opgepakt. Ernst belandt via de Hollandsche Schouwburg, Vught en Westerbork in Auschwitz, waar het hem, geselecteerd voor de gaskamer, lukt om zich bij een groep werkenden aan te sluiten. Anderhalf jaar later wordt hij in Buchenwald bevrijd.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Ernst Verduin.

Mirjam Bolle-Levie, 23 augustus 2016

Mirjam Bolle (1917) werkte sinds 1938 als secretaresse voor het Comité voor Joodse Vluchtelingen dat in maart 1941 tot onderdeel van de Joodse Raad werd gemaakt. Schrijfster van het boek 'Ik zal je beschrijven hoe een dag hier eruit ziet', dagboekbrieven uit Amsterdam, Westerbork en Bergen-Belsen.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Mirjam Bolle-Levie.

Ted Musaph-Andriesse, 10 juli 2016

Ted Musaph-Andriesse (1927) groeit op in Utrecht. Als het gezin op 19 april 1943 naar Amsterdam moet verhuizen is zij vijftien jaar. Zij besluit alleen onder te duiken, en is er getuige van dat de rest van het gezin wordt afgevoerd. Na omzwervingen in Utrecht en Amsterdam neemt de onzekerheid toe en meldt ze zich in Westerbork, waar haar familie is.

Bekijk hier het interview.

Meer over het gesprek met Ted Musaph.

Lotty Huffener-Veffer, 12 juni 2016

Lotty Huffener (1921) was de eerste getuige in deze reeks in het Nationaal Holocaust Museum. Van dit gesprek is helaas geen opname. Lotty wordt geboren aan de Tugelaweg in Amsterdam. Na de ULO en de huishoudschool gaat zij als diamantsnijder aan de slag. Met haar verloofde probeert ze aan het begin van de oorlog uit Nederland te vluchten, maar dat mislukt. Op een avond wordt Lotty opgepakt, ze moet mee naar de Hollandsche Schouwburg.

Harry en Sieny Cohen, 4 mei 2014


Harry (inmiddels in de negentig) en Sieny (1924-2019 | In Memoriam) kennen elkaar uit de Crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg. Sieny was kinderverzorgster van de joodse kinderen die in de Crèche op moesten deportatie wachtten, afgezonderd van hun ouders die waren opgesloten in de Schouwburg. Zij was een van de moedige verzetshelden die betrokken was bij de redding van honderden kinderen uit de Crèche. Harry werkte in de Hollandsche Schouwburg, bezorgde boodschappen voor de Joodse Raad en had zodoende een tijdelijke vrijstelling van deportatie. Ook hij was betrokken bij het verzetswerk aan de Plantage Middenlaan. Als getrouwd stel konden de twee samen onderduiken en overleefden zo de Sjoa.

Bekijk hier het interview dat Harry & Sieny gaven op 4 mei 2014 tijdens 'Open Joodse Huizen
 

This site is also available in English.