Menu

De Rintel Chanoekia

Zilveren topstuk

 

De Rintel chanoekia is een prachtige, meer dan een meter hoge en anderhalve meter brede, zilveren kandelaar. Een chanoekia heeft negen armen. Een voor elke dag van het acht dagen durende Chanoekafeest en de negende arm is de sjammasj, de dienaar, de kaars waarmee de andere kaarsen aangestoken worden.

Rintel chanoekia. Foto: Erik van Rosmalen (Collectie JHM, M014776)
Rintel chanoekia. Foto: Erik van Rosmalen (Collectie JHM, M014776)

 

Een sieraad voor de Grote Synagoge

In 1753 schonk Sara Rintel deze kostbare zilveren kandelaar aan de Hoogduitse Gemeente - de gemeente van asjkenazische joden in Amsterdam - voor gebruik in de Grote Synagoge.

De Grote Synagoge op een tekening van Hendrick Tavenier uit 1784 (collectie JHM, M002334)
De Grote Synagoge op een tekening van Hendrick Tavenier uit 1784 (collectie JHM, M002334)

Schenking van wijlen Chaim en Sara Rintel

Sara Rintel, een dochter van parnas Isaac Rintel, bood de chanoekia als geschenk aan, samen met een parochet en een geldbedrag.

Zij deed de schenking uit naam van haar kort daarvoor overleden man Chaim Levi, eveneens parnas bij de gemeente.

In de schenkingsakte liet Sara Rintel vastleggen dat de chanoekia gebruikt zou worden in de Grote Synagoge en dat zijzelf voor de acht dagen van het Chanoekafeest kaarsen ter beschikking zou stellen.

Rintel chanoekia, detail. Foto: Erik van Rosmalen.

Rijke versieringen

De monumentale chanoekia werd in 1753 vervaardigd door Pieter Robol II (1733-1769), die zich voor de vormen baseerde op Exodus 25:31-40. Hierin wordt de zevenarmige kandelaar in het Tabernakel beschreven met bloemkelken en bloesem aan de schacht en de armen. Aan de bovenkant van de armen hangen kwasten aan een rococo-ornament.

 

Rintel chanoekia, detail. Foto: Erik van Rosmalen.

 

Helemaal bovenin staat een ovaal schild met een Hebreeuwse inscriptie, waarin de vader en echtgenoot van Sara Rintel worden herdacht.

Hardhouten voet

Oorspronkelijk stond de kandelaar op een hardhouten voet, maar die is vermoedelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog verdwenen. Een vooroorlogse foto van de Rintel chanoekia compleet met voet laat zien dat deze de hoogte van de kandelaar bijna verdubbelde.

In 2018 zal een nieuwe voet worden gemaakt naar een ontwerp van Piet Cohen, zodat de kandelaar weer op zijn oorspronkelijke hoogte kan worden tentoongesteld.

Rintel chanoekia met oorspronkelijke voet. Uit J.F. van Agt, Synagonen in Amsterdam, Den Haag 1974.
Foto uit J.F. van Agt, Synagogen in Amsterdam, Den Haag 1974,  p.29

Eeuwenlang gebruik

In 1898 werd een kopie van de kandelaar gemaakt voor gebruik in de Dritt Sjoel, de kleinste synagoge van het synogogecomplex aan het Jonas Daniël Meijerplein. Beide kandelaars zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaard gebleven en tot in deze eeuw in gebruik gehouden. De oorspronkelijke Rintel chanoekia werd in bruikleen gegeven aan het Joods Historisch Museum en opgenomen op de lijst van de Wet tot Behoud van Cultuurbezit.

In 1955 stond de Rintel chanoekia als topstuk opgesteld bij de naoorlogse heropening van het Joods Historisch Museum.

 

W. Drees bij heropening JHM
Minister president Willem Drees en de voorzitter van de joodse gemeente E.A. Rodrigues Pereira bij de kandelaar. Collectie Nationaal Archief.

In 2016 was het mogelijk de chanoekia aan te kopen, door bijdragen van het Ministerie van OCW, de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Themafonds Zilver), het Mondriaanfonds, het VSB Fonds en particulieren.

Nu te zien in het Kröller-Müller Museum

Van 30 september 2018 tot 2 februari 2019 is de kandelaar te zien in de tentoonstelling Als kunst je lief is  die voorwerpen, aangekocht dankzij steun van de Vereniging Rembrandt, centraal stelt.

 

This site is also available in English.