Winterswijk
Herdenkingen in huizen, winkels en scholen die de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog invoelbaar maken.
26 april 2026
Open Joodse Huizen
Drie generaties
Op dit adres woonde veehandelaar Jacob Menko met zijn echtgenote Amalia. Op de bovenverdieping van de woning woonde hun jongste kind Bernard, eveneens veehandelaar, samen met zijn vrouw Elisabeth. Op 28 februari 1940 werd het jonge stel verblijd met de tweeling Jacob en Rose.
Een voormalige buurjongen verklaarde na de oorlog dat hij Elisabeth heeft horen jammeren toen ze het nieuws gekregen hadden dat haar gezin aan de beurt was om weg te gaan. Op 10 september 1943 werden zij, Jacob en Rose direct na aankomst in Auschwitz vermoord. Bernard werd geselecteerd voor dwangarbeid. Hij overleed uiteindelijk in maart 1944 in Warschau.
Ook Bernards ouders en zus en haar gezin hebben de oorlog niet overleefd. Alleen Elisabeths vader David Hamburger kwam na de oorlog weer terug. Marian Nijman vertelt op 26 april hun verhaal.
Tuunterstraat 5
Hartog en Leny
Op een Joods bal in Goor leerde Leny Polak uit Bathmen Hartog de Leeuw uit Winterswijk kennen. Ze werden verliefd en op 23 april 1939, Leny’s twintigste verjaardag, verloofde het stel zich. Na hun kerkelijk huwelijk op 8 september 1942, trokken Leny en Hartog in bij Hartigs ouders, op Spoorstraat 33. Hun huwelijk is het laatste dat tijdens de oorlog in de synagoge van Winterswijk werd ingezegend.
In april 1943 werd de familie opgeroepen zich te melden in Kamp Vught, waar ze een half jaar zouden verblijven. In september van dat jaar zijn Hartog en Leny via Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd; Leny kwam terecht in de barak waar gynaecologische experimenten werden uitgevoerd. Hartog overleefde Auschwitz niet, Leny wel.
Leny overleed in 2018. Henk Jansen, auteur van het boek ‘Leny’s levens’, vertelt haar verhaal op 26 april in Hartogs ouderlijke woning.
Spoorstraat 33
Ons Genoegen
In 1905 werd de Joodse toneelvereniging Vriendschap en Genoegen opgericht, later beter bekend als Ons Genoegen. Al snel na de oprichting telde de vereniging meer dan dertig leden. Jaarlijks werden er meerdere stukken opgevoerd en na afloop van iedere voorstelling werd er tot in de late uurtjes gedanst op de muziek van een strijkorkestje.
Op 5 december 1930 bestond de vereniging 25 jaar. Ter gelegenheid van dit zilveren jubileum werd de revue Circus Kolla-kaal Portugeesch-Israëlitische Gemeente van Den Haag opgevoerd, geschreven door de Winterswijker Meijer Philips. Ter gelegenheid hiervan werden veel foto’s gemaakt, met hierop veel personen die de oorlog niet zouden overleven.
Op 26 april vertelt Henk Vis over het verenigingsleven van voor de oorlog, in het bijzonder over dat van Ons Genoegen.
Spoorstraat 32 (synagoge)
Programma 26 april
Op verschillende adressen worden slachtoffers en overlevenden van de Tweede Wereldoorlog herdacht. Bijwonen is gratis.
Laan van Hilbelink 6-10
Hoogleraar Neurologie Raymund Roos vertelt over de Joodse neuroloog, psychiater en lector aan de Leidse universiteit Abraham Gans. Door zijn huwelijk met een niet-Joodse vrouw, wist hij de oorlog te overleven.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Laan van Hilbelink 6-10
Marieke Driever vertelt het verhaal van Sara Wolf, die op 25-jarige leeftijd in Winterswijk kwam wonen. Door haar gemengde huwelijk met de katholieke Jannis de Vos overleefde Sara de oorlog.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Korenburgerveenweg
Astrid Dekkers vertelt het verhaal van een groep Joodse onderduikers die in hun schuilplaats in het Korenburgerveen ontdekt wordt.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Tuunterstraat 5
Marian Nijman vertelt het verhaal van de Winterswijker Bernard Menko, zijn vrouw Elisabeth en hun op 28 februari 1940 geboren tweeling Rose en Jacob. Van het gezin Menko overleefde niemand de oorlog.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Meddossestraat 8
Historisch onderzoeker Astrid Dekkers doet onderzoek naar de geschiedenis van een groep Joodse Winterswijkers die op 27 november 1942 op hun schuilplaats in het Korenburgerveen werden ontdekt. Op 26 april vertelt zij hun verhaal.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Korenburgerveenweg 7 (Terras Krosenbrink)
Henk Jansen schreef een boek over het leven van Leny Polak, die op 8 september 1942 in het huwelijk trad met Hartig de Leeuw. Het zou het laatste huwelijk in de Winterswijkse synagoge tijdens de bezetting blijken te zijn.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Spoorstraat 32
Henk Vis over de Joodse toneelvereniging Ons Genoegen, waarvan nagenoeg niemand de oorlog overleefde.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
