Gorinchem
Herdenkingen in huizen, winkels en scholen die de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog invoelbaar maken.
3 mei 2026
Open Joodse Huizen
Huizen van Verzet
Het gezin van Vriesland
Op dit adres woonden Jacques en Eveline van Vriesland met hun twee dochters Line en Jetty. Nadat de deportaties van Joden in Nederland waren begonnen, besloten Jacques en Eveline dat het gezin moest onderduiken. In eerste instantie deden ze dit in een gehuurd pakhuis in de Keizerstraat, maar later vertrok het gezin naar Amsterdam-Noord. Eerst werden de ouders, en later ook Line en Jetty, door verzetsman Marinus Spronk naar Amsterdam gebracht.
Korte tijd later bracht Marinus’ vrouw Johanna een bezoekje aan het gezin Van Vriesland, om te kijken of alles in orde was op het onderduikadres. “Van blijdschap werd ik gezoend en om de hals gevallen door vader Van Vriesland”, zou ze later verklaren. Een dag later ging het mis. Het gezin werd verraden en via Kamp Westerbork naar vernietigingskamp Sobibor gedeporteerd.Onderzoeksjournalist Kees Tukker vertelt over de diverse pogingen die Jacques en Eveline hebben ondernomen om aan deportatie te ontkomen.
Achter de Kerk 5
Kwetsbaar
Siegmund en Emma Menasse waren beiden afkomstig uit Joodse gemeenschappen in Centraal-Europa. Na jarenlang in Nederlands-Indië gewoond te hebben, streek het echtpaar met hun zoon Daniël Josef neer in Nederland, waar ze zich eind 1940 in Gorinchem vestigden.
Daniël leed aan diabetes, wat hem erg kwetsbaar maakte. Hij was afhankelijk van insuline, een medicijn dat steeds moeilijker verkrijgbaar werd. Waarschijnlijk was dit de reden waarom het gezin na het begin van de deportaties niet is ondergedoken. Het grote aantal anti-Joodse maatregelen en het gebrek aan een uitgebreid netwerk, zorgden er daarnaast voor dat het gezin Menasse steeds meer geïsoleerd raakte.Op 28 mei 1943 werden Siegmund, Emma en hun dan zestienjarige zoon Daniël in Sobibor vermoord. Sjaak Kouwenhoven publiceerde het verhaal van het gezin Menasse in De Stad Gorinchem en het wordt verteld door Toon Hopkoper.
Dillenburgstraat 13
Esther's dagboek
'Ik wil zo graag fuifen, pret maken', schreef Esther van Vriesland in haar dagboek. 'Genieten van alles wat er te genieten valt! Maar nu in deze tijd, overal: verboden voor Joden. Beroerde tijd.' En: 'Pas bericht gehad dat de Joden uit Dordt, Sliedrecht, Hardinxveld en Leerdam naar Polen moeten. Denkelijk is Gorinchem vergeten. Alles in rep en roer. Vader en moeder wanhopig, we zijn er allemaal kapot van.'
Op zaterdag 26 september 1942, terwijl het eten op tafel stond, werd er hard op de deur gebonsd. Het gezin Van Vriesland moest meekomen, maar niet voordat Esther haar dagboeken nog snel uit het raam gooide. Haar buurjongen zag dit, en wist ze in veiligheid te brengen.
Via Kamp Westerbork zijn Esther en haar familie naar Auschwitz gedeporteerd. Niemand keerde terug. Op 3 mei wordt hun verhaal verteld.
Langendijk 45a
Programma 3 mei
Op verschillende adressen worden slachtoffers en overlevenden van de Tweede Wereldoorlog herdacht. Bijwonen is gratis.
Achter de Kerk 5
Jacques en Eveline van Vriesland doken met hun dochters Line en Jetty onder op meerdere adressen en met hulp van het verzet in een wanhopige poging aan deportatie te ontkomen, maar werden verraden en via Westerbork naar Sobibor afgevoerd.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Dillenburgstraat 13
Siegmund en Emma Menasse raakten met hun zoon Daniël in Gorinchem steeds verder geïsoleerd door anti-Joodse maatregelen en Daniëls afhankelijkheid van insuline, waardoor onderduiken geen optie leek en het gezin uiteindelijk in mei 1943 in Sobibor werd vermoord.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Langendijk 45a
Gedurende een klein jaar hield de 15-jarige Joodse Esther Vriesland een dagboek bij. In vier schriftjes schreef ze over haar dagelijkse leven, over school, vriendschappen, haar ouders en verliefdheden. Tussen de regels door liet ze doorschemeren hoe onzeker het lot van de Nederlandse Joden was. Toen het gezin Vriesland door de nazi’s van huis gehaald werden, zag Esther nog kans de schriftjes op het platte dak van de buren te gooien. Zo is haar dagboek bewaard gebleven.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Met dank aan: Stichting Democratie & Media, Vfonds, de deelnemers van de VriendenLoterij, Stichting Sint Nicolaas Gasthuis en anonieme stichtingen
