Den Haag
Herdenkingen in huizen, winkels en scholen die de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog invoelbaar maken.
30 april, 1, 2, 3 en 4 mei 2026
Open Joodse Huizen
Huizen van Verzet
Izak van Gelder
De foto is gemaakt in 1941 in Den Haag en toont rabbijn Izak van Gelder, zijn echtgenote Lea, hun kinderen en kleinkinderen. De aanleiding voor hun samenzijn is het veertigjarig huwelijksfeest van Izak en Lea.
De in 1872 in Leeuwarden geboren Izak vertrok op dertienjarige leeftijd naar Amsterdam om te studeren aan het Nederlands Israëlitisch Seminarium. Toen hij zijn studie om financiële redenen niet kon afmaken, werd hij godsdienstleraar in Den Haag in de synagoge aan de Voldersgracht, midden in de Joodse buurt. Door zelfstudie wist Izak zijn opleiding tot rabbijn alsnog af te maken, waarna hij een zeer geliefde Haagse rabbijn werd.
Op 30 april vertelt Sara Katzman-Vorst, de achterkleindochter van Izak en Lea, over het leven en werk van Izak van Gelder en laat zij zien hoe het de familie Van Gelder tijdens de oorlog verging.
Spui 248a (Wijklokaal)
Juda Turfrijer
De in 1900 geboren Juda Turfrijer kwam uit een Joods gezin dat woonde in het centrum van Den Haag. Als volwassene had Juda grote moeite om rond te komen, eerst als koopman en kelner, en later met zijn handel in tweedehands goederen. Uit zijn eerste huwelijk kreeg hij drie kinderen, van wie er één al op jonge leeftijd overleed. Zijn tweede echtgenote, de niet-Joodse Christina, schonk hem vijf kinderen.
De familie Turfrijer kwam niet ongeschonden de Duitse bezetting van Nederland door. Juda’s broer Simon werd gearresteerd in verband met de inbraak in een Amsterdams distributiekantoor. Juda zelf werd op 2 juli 1942 opgepakt door de beruchte SD’er Franz Fischer en naar het Oranjehotel overgebracht. Via Kamp Amersfoort kwam Juda uiteindelijk in Mauthausen terecht, waar hij op 28 oktober 1942 werd vermoord.
Op 1 mei vertelt Juda’s kleinzoon Michel Koppe over het onderzoek dat hij deed naar zijn familiegeschiedenis en over Juda en zijn familie.
Van Alkemadelaan 1258 (Nationaal Monument Oranjehotel)
Ancel Grün
Op dit adres woonde de uit Hongarije afkomstige Ancel Grün met zijn eveneens uit Hongarije gekomen vrouw Rozalia en hun vijf kinderen. Beiden verlieten hun geboorteland vanwege het onrustige politieke klimaat, de slechte economie en het vele antisemitische geweld. In Den Haag kreeg Ancel een aanstelling bij de Joodse Gemeente.
Nadat in juli 1942 de deportaties vanuit Nederland begonnen, lukte het Ancel om zichzelf en zijn gezin op een speciale lijst te krijgen, in de hoop dat dit hen voor deportatie zou behoeden. Maar tijdens een razzia werden Rozalia en de vijf kinderen toch opgepakt en naar Kamp Westerbork weggevoerd. Ancel bleef vertwijfeld achter.
Op 2 mei vertellen buurtbewoners Petra Cselényi en Astrid Dekkers over het leven van Ancel en zijn gezin en laten ze zien hoe hun oorlog verder verliep.
Amsterdamse Veerkade 33
Programma 30 april
Op verschillende adressen worden slachtoffers en overlevenden van de Tweede Wereldoorlog herdacht. Bijwonen is gratis.
Prinsessegracht 26 (LJG Synagoge)
De Tweede Wereldoorlog betekende het einde van de eens zo bloeiende Portugeesch-Israëlitische Gemeente van Den Haag. Van de meer dan honderd leden overleefden slechts acht personen. Schrijver Paul Wessels vertelt over deze bittere periode.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Prinsessegracht 26 (LJG Synagoge)
Martha Weijl-Cohen en Chella Cohen-Roos waren niet alleen schoonzussen, ze waren ook elkaars beste vriendinnen. Samen met hun gezinnen woonden ze in het Bezuidenhout. Hun nabestaanden Liesbeth Molenberg en Brigitte Weusten vertellen hun verhaal.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Spui 248a
Sara Katzman-Vorst vertelt het verhaal van haar overgrootouders Izak en Lea van Gelder en hun familie.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Programma 1 mei
Frankenslag 139 (Couvéehuis)
In dit pand hadden de Joodse Bernard en Emma Sanders een pension. Buurtbewoonster Judith Lorand deed onderzoek naar de familie Sanders en vertelt hun verhaal.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Meld je aan via StichtingCouveehuisStatenkwartier@outlook.com
Van Alkemadelaan 1258 (Nationaal Monument Oranjehotel)
De Haagse Hoefkade was tijdens de bezetting het toneel van vervolging, collaboratie, verraad en verzet. Zowel Joden als communisten, Jehova’s getuigen, NSB’ers en SS’ers woonden in deze straat. Aan de hand van archiefgegevens vertelt Ronald Klomp van de Stichting WO2 Sporen over de slachtoffers die deze straat te betreuren had.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Van Alkemadelaan 1258 (Nationaal Monument Oranjehotel)
Historica Corien Glaudemans vertelt zowel over haar oom Joop Lessing, die als onderduiker werd gearresteerd en in het Oranjehotel terechtkwam, als over haar onderzoek naar de vervolging van de Haagse Joden en de rol die de Haagse politie hierin speelde.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Spui 68 (Centrale Bibliotheek)
De Fritz Hirsch Operette en de gevluchte Weense violiste Alma Rosé waren bekende namen in de Haagse muziekwereld. Philomeen Lelieveldt van het Haags Gemeentearchief vertelt hun verhaal. Carine Alders zal haar onderzoek naar ruim tachtig vervolgde componisten presenteren en pianist Tobias Borsboom brengt verboden muziek weer tot leven.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Programma 2 mei
Van Speijkstraat 90
Op dit adres woonden Jo Hendrichs en Andor Kaszó, die beiden actief waren in het verzet. In de woning kwamen Haagse verzetsmensen bijeen, onder de vloer werden springstoffen en wapens verborgen. Hun dochter Minka Kaszó vertelt samen met Jos Teunissen van Museum Engelandvaarders over haar ouders.
Amsterdamse Veerkade 33
Buurtbewoners Petra Cselényi en Astrid Dekkers vertellen het verhaal van Alcel en Rozalia Grün en hun vijf kinderen.
Reinkenstraat 45 (Antiquariaat Colette)
In een piepklein appartement op Reinkenstraat 19 hielp masseuse Mies Wahlbeem wel tachtig tot honderd personen onder te duiken. Historica en buurtbewoner Marloes Vernooijs verdiepte zich in haar geschiedenis en maakte er een podcast over. Op 2 mei vertelt ze Mies’ verhaal.
Pletterijstraat 140
Corrie Zondervan en Salomon Mendels kenden elkaar via arts en verzetsman Gerrit Kastein. Zo raakten zij zelf ook betrokken bij het verzet. Hun woning in de Pletterijstraat werd een schuilplaats voor vele onderduikers. Huidige bewoners Joost en José Mendels vertellen hun verhaal.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Van Alkemadelaan 1258 (Nationaal Monument Oranjehotel)
Historica Corien Glaudemans vertelt zowel over haar oom Joop Lessing, die als onderduiker werd gearresteerd en in het Oranjehotel terechtkwam, als over haar onderzoek naar de vervolging van de Haagse Joden en de rol die de Haagse politie hierin speelde.
Deze locatie is rolstoeltoegankelijk
Programma 3 mei
Scheveningseweg 21A (Joodse Begraafplaats)
Vrijwilligers vertellen over de begraafplaats, rituelen, bijzondere graven en het metaarhuisje.
Let op: uit respect voor de personen die hier begraven liggen, worden mannen en jongens verzocht om een hoofddeksel te dragen. Huisdieren zijn niet toegestaan.
Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk
Piet Heinstraat 119
Van 1950 tot 1971 woonde hier het Duitse muziekduo Anita Wellmann en Egon von Buttlar. Omdat Anita Joods was, zagen ze zich in 1938 gedwongen hun woning in Hamburg te verkopen en Duitsland te verlaten. Ze traden op in bars in onder meer Wenen, Riga, Milaan en Zürich, alvorens in 1940 uit te wijken naar het neutrale Nederland. Huidige bewoners Carla van Beers en Dirk Alberti vertellen hun verhaal.
Stevinstraat 169
De internationaal beroemde en gelauwerde violist en concertmeester van het Residentie Orkest, Sam Swaap, kreeg in 1941 zijn ontslag omdat hij Joods was. Zijn bijzondere grafzerk leidde tot de herontdekking van de begaafde musicus. In zijn voormalige woning vertelt Jan Leuiken, voorzitter van de Stichting tot Instandhouding van de Joodse Begraafplaats Wassenaar, zijn verhaal.
Programma 4 mei
Dunne Bierkade 17 (Buitenmuseum Den Haag)
Vanaf 1941 werden de zaken van Joodse winkeliers door de nazi’s onteigend. Zo nu en dan werden er reclamecampagnes opgebouwd rondom deze voormalig Joodse winkels. Aan de hand van dergelijke advertenties vertelt historicus Stefan Kras over deze oorlogsgeschiedenis. Ondernemingen als juwelierszaak Citroen, bakkerij Polak en warenhuis Loeb komen hierbij aan bod.
Scheveningseweg 21A (Joodse Begraafplaats)
Het Gilde Den Haag biedt twee gratis rondleidingen aan over deze Joodse Begraafplaats.
Let op: uit respect voor de personen die hier begraven liggen, worden mannen en jongens verzocht om een hoofddeksel te dragen. Huisdieren zijn niet toegestaan.
Maximaal tien personen per wandeling.
Aanmelden is verplicht via: www.gildedenhaag.nl/stadswandeling-oude-joodse-begraafplaats-31
Koninklijke Wachtkamer Station Hollands Spoor
Tijdens de bezetting zijn er misschien wel tienduizend briefkaarten en briefjes uit deportatietreinen gegooid, in de hoop dat deze aan de geadresseerden zouden worden afgeleverd. Lucas Ligtenberg deed hier onderzoek naar en vertelt in de Koninklijke Wachtkamer over de briefjes van Haagse burgers, onder wie Philip van Praag en Felix van Koppelen.
Met dank aan: Stichting Democratie & Media, Vfonds, de deelnemers van de VriendenLoterij, Fonds 1818, Stichting Sint Nicolaas Gasthuis en anonieme stichtingen
