Winsum
Aan het einde van de achttiende eeuw vestigden de eerste Joden zich in Winsum. Bij de indeling in ressorten van 1821 werd de joodse gemeente van Winsum officieel erkend. Tussen 1825 en 1875 kende de gemeente een bloeiperiode, daarna zette de neergang in. Toch werd nog in 1879 aan de Schoolstraat in Obergum een synagoge gebouwd.
Aanvankelijk werden de doden in Groningen begraven. In 1867 werd een begraafplaats in gebruik genomen aan de Munsterweg in Winsum.
Synagoge Winsum na de heropening in 2011
Ten gevolge van de industrialisatie daalde het aantal joodse inwoners van Winsum in het laatste decennium van de negentiende eeuw en de daaropvolgende jaren drastisch. Daardoor verloor de synagoge in 1934 zijn religieuze functie. Het gebouw werd daarna tijdelijk verhuurd en in 1940 verkocht.
In 1942 werden alle Joodse inwoners van Winsum gedeporteerd en vermoord. In 1947 is de Joodse gemeente ontbonden en bij die van Groningen gevoegd. De synagoge is tegenwoordig in gebruik als vergaderzaal.
De zorg voor de begraafplaats berust bij de burgerlijke gemeente. Het 'Joods Kerkhofje' werd in de zomer van 1999 gerestaureerd.
In 1993 is aan de oost-muur van de voormalige synagoge van Winsum een oorlogsmonument onthuld. Hierop staan de namen en leeftijden van alle dertien joodse slachtoffers. In 1995 werd bij het bestaande bevrijdingsmonument aan de Regnerus Praedestinusstraat in Winsum een plaquette aangebracht, waarop ook de namen van de joodse oorlogsslachtoffers voorkomen. Twee jaar later werd ook in het nabij gelegen Eenrum een herdenkingssteen geplaatst.
Op 28 april 2011 vond heropening van de gerestaureerde sjoel van Winsum plaats. Het gebouw heeft een culturele bestemming en wordt beheerd door de Stichting Synagoge Winsum.
Aantal Joden in Winsum en omgeving
jaar
1809
64
1840
129
1869
152
1899
141
1930
52
