Grote Markt 2

4 mei 12.00 uur

Begin 1934 vestigt het Duitse lerarenechtpaar Manfred en Lili Pollatz zich met hun dochters Marianne, Inge en Rose en hun zoon Karl-Heinz aan het Westerhoutpark 14 in Haarlem. Als vredelievende quakers verzetten zij zich in Duitsland tegen het nazisme. Nadat Manfred voor korte tijd gevangen was gezet, besluit het gezin hun land te verlaten om in Nederland een school en kinderhuis te beginnen voor veelal Joodse vluchtelingenkinderen uit Duitsland en Oostenrijk. Zij verzorgen tot maart 1941 ruim dertig kinderen. Na het gedwongen vertrek van de Joodse kinderen wordt de school gesloten. Zes half-Joodse kinderen blijven bij de familie wonen. Lili en haar dochters nemen vervolgens onder voogdij geplaatste peuters en baby’s op. Zij dienen als dekmantel voor de ‘onderduik’ van minstens zeven Joodse kleintjes. 

In 14 mei 1943 wordt Manfred verraden, gearresteerd en hardhandig verhoord. Na drie maanden wordt hij naar doorgangskamp Vught overgebracht en daarna naar concentratiekamp Dachau. In ruil voor de vrijheid van zijn vader besluit zoon Karl-Heinz naar het Oostfront te gaan. Hij keert niet terug.  

De anti-Duitse gezindheid in Nederland na de oorlog is algemeen scherp en de behoefte aan vergelding groot. Met de operatie Black Tulip (september 1946) worden Duitse ingezetenen verplicht het land te verlaten. Het kost de statenloze Pollatzen veel moeite aan te tonen dat zij zich als ‘goede vaderlanders’ hadden gedragen. Pas eind 1948 wordt aan de overgebleven gezinsleden de Nederlandse nationaliteit toegekend. 

Nog in Dresden was Lili geopereerd aan kanker. Al in het eerste bevrijdingsjaar sterft zij. Manfred overlijdt in 1964. Sindsdien leven hun drie dochters teruggetrokken. Vanwege hun accent is hun Duitse afkomst onmiskenbaar en in de buurt worden zij met de nek aangekeken. In 1986 overlijden Rose en Marianne. Inge overleeft haar zusters nog negen jaar. Niemand in de buurt kende hun oorlogsgeschiedenis, zijzelf spraken daar nooit over. In de voortuin van Westerhoutpark 14 is in 2014 een monument voor de familie geplaatst.  

Isobel Wijnberg en Anja Hollaender hebben over het Instituut Pollatz een boek geschreven met de titel Er wacht nog een kind. Zij vertellen op 4 mei de geschiedenis van het gezin Pollatz. 

This site is also available in English.