Levie Zadok en Zwarte Piet: twee karikaturen

Vrijdag 30 oktober - zondag 13 december 2020

Vanaf 30 oktober is er weer een kleine presentatie in de hal van het Museumcafé te zien: Levie Zadok en Zwarte Piet: twee karikaturen. Dit is op initiatief van Ewoud Sanders, die een publicatie (Walburg Pers, 2020) heeft gemaakt met de titel Lachen om Levie: Komisch bedoeld antisemitisme (1830-1930).

Het vertelt het verhaal van schoenpoetser Zadok Levie, een fictieve figuur die in de tweede helft van de 19de eeuw het onderwerp werd van 'komische' geschriften, in de vorm van brieven tussen deze Zadok die als soldaat in de Krimoorlog was beland, en zijn moeder in de Amsterdamse jodenbuurt. Deze geschriften waren zeer populair, maar staan ook bol van vooroordelen over onder andere joden.

 

 

 

walburg

Spot en vooroordelen

Levie Zadok werd in 1854 in het leven geroepen door de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman (1806-1863). Vier jaar eerder voerde dezelfde leraar het karakter Zwarte Piet op in een jeugdboek. Zadok, standaard afgebeeld met een enorme kromme neus, schreef in een mix van plat Amsterdams en Jiddisj een brief aan zijn ‘memmele’ in Amsterdam waarin hij haar uitlegt hoe hij als soldaat is terechtgekomen in de Krimoorlog. De brief werd zo populair dat er in korte tijd nog veel meer verschenen, ook van concurrerende schrijvers en uitgevers. De Zadok-brieven spotten onder meer met vooroordelen over de joodse handelsgeest en schilderden Levie af als lafaard.
 
Stereotyperingen voor het witte publiek
Levie Zadok en Zwarte Piet hebben beiden fysieke kenmerken en karaktereigenschappen die het christelijke en witte publiek in die tijd vermakelijk vond: stereotyperingen die tot op de dag van vandaag doorwerken. Hoewel de populariteit van Zadok aan het eind van de 19e eeuw afnam, bleef het bespotten van joden nog decennialang populair. Pas na de Tweede Wereldoorlog zag men in dat dit smakeloos, beledigend en discriminerend is. Voor Zwarte Piet duurt dit besef aanzienlijk langer; pas sinds een jaar of tien nemen steeds meer Nederlanders aanstoot aan deze karikatuur.
 
Deze mini-expositie tot en met 13 december te zien.
 
 

 


 

This site is also available in English.